Nowelizacja ustawy o pomocy społecznej – dlaczego zabieramy głos?
W ostatnich miesiącach trwa debata dotycząca projektu nowelizacji ustawy o pomocy społecznej (projekt UD315), która w istotny sposób zmienia zasady kierowania osób do domów pomocy społecznej. Jako środowisko od wielu lat pracujące z dziećmi, młodzieżą i dorosłymi z najcięższymi niepełnosprawnościami, czujemy się zobowiązani do przedstawienia naszego stanowiska oraz wyjaśnienia, jakie konsekwencje proponowane zmiany mogą mieć dla osób wymagających całodobowej, wysokospecjalistycznej opieki.
Nasz głos nie wynika ze sprzeciwu wobec zmian. Nie bronimy systemu przed reformą. Uważamy jednak, że każda reforma powinna być oparta na rzeczywistych potrzebach dzieci, rodzin i osób niesamodzielnych, a nie wyłącznie na założeniach administracyjnych. W centrum tej dyskusji powinien znajdować się człowiek.
Co zmienia projekt ustawy?
Na pierwszy rzut oka różnica może wydawać się niewielka. W rzeczywistości oznacza ona trzy fundamentalne zmiany.
Po pierwsze, prawo do umieszczenia w DPS zostaje ograniczone wyłącznie do osób pełnoletnich. Oznacza to, że dzieci nie będą mogły być kierowane do domów pomocy społecznej niezależnie od stopnia niepełnosprawności i poziomu zależności od opieki innych osób.
Po drugie, wprowadzony zostaje obowiązek wcześniejszego wykorzystania innych form wsparcia.
Po trzecie, pobyt w DPS ma mieć charakter czasowy.
W praktyce oznacza to odejście od obecnego modelu, w którym podstawowym kryterium jest rzeczywista potrzeba człowieka wymagającego całodobowej opieki.
Czy zgadzamy się, że dziecko powinno wychowywać się w rodzinie?
Tak.
Nie znamy nikogo, kto kwestionowałby wartość rodziny biologicznej, adopcyjnej czy zastępczej. Wszyscy chcemy świata, w którym każde dziecko dorasta w bezpiecznej rodzinie, otoczone indywidualną troską i miłością.
Problem polega jednak na tym, że nie wszystkie dzieci znajdują się w takiej sytuacji.
Dziś system pieczy zastępczej zmaga się z niedoborem rodzin zastępczych. Szczególnie dotyczy to rodzin gotowych podjąć się opieki nad dziećmi z głębokimi, sprzężonymi niepełnosprawnościami, wymagającymi całodobowego wsparcia, leczenia, rehabilitacji i terapii.
Dlatego pytanie nie brzmi, czy rodzina jest najlepszym środowiskiem dla dziecka.
Pytanie brzmi: co zrobić wtedy, gdy takiej rodziny nie ma lub gdy nie jest ona w stanie zapewnić dziecku opieki odpowiadającej jego potrzebom?
Kim są dzieci trafiające do DPS?
W debacie publicznej często pojawia się uproszczony obraz dziecka umieszczanego w domu pomocy społecznej.
Tymczasem rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona.
Dane Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pokazują, że około 75% dzieci przebywających obecnie w DPS trafiło tam z rodzin zastępczych, placówek opiekuńczo-wychowawczych lub regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych.
To niezwykle istotna informacja.
Oznacza ona, że zdecydowana większość tych dzieci wcześniej znajdowała się już w systemie pieczy zastępczej. DPS nie był pierwszym wyborem. Był rozwiązaniem zastosowanym wtedy, gdy inne formy opieki okazały się niewystarczające.
Mówimy często o dzieciach:
- niewerbalnych,
- leżących,
- z niepełnosprawnościami sprzężonymi,
- wymagających karmienia, pielęgnacji i rehabilitacji przez całą dobę,
- wymagających wsparcia nie przez kilka lat, ale przez całe życie.
To właśnie o ich przyszłości toczy się obecnie dyskusja.
Nasze największe obawy
Największą obawą nie jest sama zmiana przepisów. Największą obawą jest brak gotowych i dostępnych alternatyw.
Podczas prac parlamentarnych oraz spotkań z przedstawicielami ministerstwa wielokrotnie zadawano pytanie: Co stanie się z dziećmi wymagającymi całodobowej opieki, jeśli nie będą mogły zostać skierowane do DPS? Do dziś nie przedstawiono kompleksowego rozwiązania tego problemu.
Niepokój budzi również sytuacja osób po ukończeniu 18. roku życia. Projekt zakłada kierowanie dzieci do systemu pieczy zastępczej, który z założenia jest przeznaczony dla osób niepełnoletnich. Tymczasem wiele osób z głęboką niepełnosprawnością nigdy nie osiągnie samodzielności pozwalającej na niezależne funkcjonowanie.
Powstaje więc fundamentalne pytanie: Jaka będzie ich droga po osiągnięciu pełnoletności?
Do tej pory nie przedstawiono rozwiązania gwarantującego ciągłość opieki przez całe życie osobom, które takiej opieki stale wymagają.
DPS to nie tylko instytucja
W debacie publicznej DPS bywa przedstawiany wyłącznie jako instytucja.
Takie spojrzenie nie oddaje rzeczywistości.
Za nazwą „dom pomocy społecznej” stoją konkretni ludzie, relacje i wieloletnia codzienna praca.
W wielu placówkach funkcjonują rozwiązania oparte na modelu rodzinkowym, wskazywanym również przez Najwyższą Izbę Kontroli jako dobra praktyka. Mieszkańcy żyją w mniejszych grupach, otoczeni przez stałych opiekunów, terapeutów, rehabilitantów, pielęgniarki i wychowawców. Dla wielu osób są to relacje budowane przez lata, a czasem przez całe życie. Dlatego dla części mieszkańców DPS nie jest etapem przejściowym. Jest domem.
Co sądzimy o raporcie NIK?
Raport Najwyższej Izby Kontroli wywołał szeroką dyskusję i często przedstawiany jest jako argument za wyłączeniem dzieci z systemu DPS.
Naszym zdaniem jest to nadinterpretacja.
Zgadzamy się z wieloma wnioskami NIK.
Popieramy:
- podnoszenie standardów opieki,
- wzmacnianie bezpieczeństwa dzieci,
- rozwój rodzinnej pieczy zastępczej,
- poprawę współpracy między instytucjami,
- większe wsparcie rodzin biologicznych,
- tworzenie nowych rozwiązań dla osób niesamodzielnych.
Jednocześnie warto zauważyć, że sam raport wskazuje również na dobre praktyki funkcjonujące w części domów pomocy społecznej oraz potwierdza realizowanie przez DPS powierzonych im zadań.
NIK nie postuluje likwidacji DPS.
Wręcz przeciwnie – rekomenduje wprowadzenie konkretnych zmian i standardów mających poprawić funkcjonowanie systemu.
Dlatego raport powinien być impulsem do naprawy i rozwoju istniejących rozwiązań, a nie argumentem za eliminowaniem jednej z form wsparcia.
Jakiej reformy oczekujemy?
Uważamy, że rozwój rodzin zastępczych, adopcji i usług środowiskowych jest konieczny.
Nie powinien on jednak odbywać się poprzez odbieranie rodzinom, sądom i specjalistom możliwości wyboru DPS jako jednej z form zabezpieczenia dziecka.
Potrzebujemy reformy, która:
- wzmacnia rodziny biologiczne,
- rozwija specjalistyczną pieczę zastępczą,
- zwiększa dostępność opieki wytchnieniowej,
- tworzy rozwiązania dla osób wymagających wsparcia przez całe życie,
- podnosi standardy funkcjonowania DPS,
- pozostawia możliwość korzystania z DPS tam, gdzie jest to najbezpieczniejsze rozwiązanie dla dziecka.
Nasz apel
Apelujemy o prowadzenie rzeczywistego dialogu z praktykami, rodzinami i specjalistami pracującymi na co dzień z dziećmi wymagającymi najwyższego poziomu wsparcia.
Nie można budować systemu wyłącznie na założeniach. Każda zmiana musi uwzględniać realne możliwości rodzin, samorządów oraz instytucji odpowiedzialnych za opiekę.
W centrum reformy powinno znaleźć się dziecko.
Nie wskaźnik deinstytucjonalizacji.
Nie statystyka.
Nie nazwa placówki.
Dziecko.
Jego bezpieczeństwo, zdrowie, rozwój, relacje i prawo do stabilnego miejsca, które może nazywać swoim domem.
Przydatne linki:
Nagranie komisji sejmowej ds. Dzieci i Młodzieży z dnia 9.06.2026: https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/transmisje.xsp?unid=3492F7E4798D04EDC1258E0B003F682F#
Relacja z wizyty w naszym Domu Wiceministry Katarzyny Nowakowskiej oraz Senatorów i innych gości współtworzącyh prawo i regulacje dotyczące działalności społecznej: https://dps-strumien.pl/index.php/2026/05/24/pokazalismy-nasza-codziennosc-nasz-dom-nasza-rodzine/
TV Trwam Rozmowy niedokończone. Domy pełne miłości pod znakiem zapytania. Walka o przyszłość dzieci z niepełnosprawnością intelektualną. Goście: Arkadiusz Tomasiak – dyrektor schroniska dla Niepełnosprawnych DPS w Radwanowicach k. Krakowa, Anna Sławińska – dyrektor DPS dla dzieci, prowadzony przez Zgromadzenie Sióstr Szkolnych de Notre Dame w Strumieniu k. Cieszyna, Monika Szlachta – Dyrektor Domu Pomocy Społecznej dla Osób Przewlekle Psychicznie Chorych w Babicy z Filią w Pstrągowej Woli, s. Karolina Blok – elżbietanka, dyr. DPS dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w Kamieniu Krajeńskim. https://tv-trwam.pl/…/prg.211285-tv-trwam-cvk-260625181521 kontynuacja rozmowy w Radio Maryja cz.1 https://www.radiomaryja.pl/multimedia/audycja-dla-chorych-opieka-i-terapia-w-placowce-calodobowej/ i cz.2 https://www.radiomaryja.pl/multimedia/rozmowy-niedokonczone-domy-pelne-milosci-pod-znakiem-zapytania-walka-o-przyszlosc-dzieci-z-niepelnosprawnoscia-intelektualna-2/
Kanał Zero. Wywiad z Siostrami prowadzącymi Dom Chłopaków w Broniszewicach.: https://www.youtube.com/watch?v=ghGfZ0evXSo&t=1304s
Wywiad z Pawłem Maczyńskim: Nowelizacja ustawy o pomocy społecznej to jawne eksperymentowanie na potrzebujących: https://polityka-senioralna.pl/nowelizacja-ustawy-o-pomocy-spolecznej/
Artykuł Jeleniewska, Baranowski: 7 grzechów głównych papierowej reformy systemu [debata]: https://publicystyka.ngo.pl/7-grzechow-glownych-papierowej-reformy-systemu-komentarz-debata
Otwarte studio Magdaleny Szefernaker. Wywiad z z Anną Sławińską, dyrektor naszego Domu, oraz siostrą Benedettą Górską OSB, dyrektor DPS „Tęczowy Dom” w Ełku. https://open.spotify.com/episode/73Z9F7khMLhvPp8crkzlN8
Wypowiedź Dyrektor Anny Sławińskiej dla opoka.pl. Potrzebujemy systemu, który nie wyrzuca człowieka z domu: https://opoka.org.pl/News/Polska/2026/anna-slawinska-dyrektor-dps-potrzebujemy-systemu-ktory-nie?fbclid=IwY2xjawSXbGBleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEePoeaRNUUCfOSqxw_TVOAHZPH0YApi82NzpNVbeCFIQdVCs97TPCMBa-OIzE_aem_NeT9d2NauvXsPCUPoEl0jw#goog_rewarded
Artykuł pt. Kto zapłaci za deinstytucjonalizację? Rachunek może trafić do rodzin: https://polityka-senioralna.pl/kto-zaplaci-za-deinstytucjonalizacje/?fbclid=IwY2xjawSXavtleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFXcWgxcFdGdlI2ZDN2elRJc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHmDDR6letTfiOFVr17lQYvPae713VJxMV2cDutkd0rVhdrRbsbypKMVFNNwu_aem_dkgBwKv–SPg6mVTlHXWCA
TVN Uwaga Czy ośrodek dla niepełnosprawnych dzieci zostanie wygaszony? „Nikt nas nie słucha” https://uwaga.tvn.pl/reportaze/czy-osrodek-dla-niepelnosprawnych-dzieci-zostanie-wygaszony-nikt-nas-nie-slucha-st9025506?fbclid=IwY2xjawSxqbNleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFBNDA3UUpjdkZ4NHN5bmtTc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHrtP36QbZ0EvLu19m8HUpVLo1hl8lflQegd2KzxdG_JccSbbTqWLaorXXplr_aem_u3l1vKuuGS3Vn3uupdQ3-A
Wypowiedź Posła na Sejm Rzeczpospolitej Polskiej Zbigniewa Chmielowca https://www.facebook.com/reel/944587724843043
Temat likwidacji instytucji ubezwłasnowolnienia (UD-80) jest tematem pokrewnym również wpływającym na rzeczywistość dps, ale przede wszystkim rodzin osób zależnych. Szczegółowo opisywany na blogu Przygody Rezolutnego Bączka na Facebooku https://www.facebook.com/profile.php?id=100063052609680. Poniżej również materiał z Gazety Prawnej Koniec ubezwłasnowolnienia w Polsce? Rząd przyjął przełomowy projekt ustawy https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/kraj/artykuly/11256517,rzad-przyjal-projekt-ustawy-reformujacy-instytucje-ubezwlasnowolnienia.html?utm_term=Autofeed&utm_medium=Social&utm_source=Facebook&fbclid=IwY2xjawSxqe1leHRuA2FlbQIxMABicmlkETFBNDA3UUpjdkZ4NHN5bmtTc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHgtto4rrIfKgkIqnQC7NhON_FYc2CMJHhOegnCwArajyEPHtAhkoiW7DTpM2_aem_8HKk2F2erd5a56Eh0exM3Q#Echobox=1780420250
Oko.pres. Kto się lepiej zajmie dziećmi: siostry w DPS, czy rodziny zastępcze? https://oko.press/kto-sie-lepiej-zajmie-dziecmi-siostry-w-dps-czy-rodziny-zastepcze